و همزه و آن جمعه ناميده مىشود بعلّت آنكه خداوند متعال در آن روز از ايجاد و آفرينش اشياء فارغ شد و در آن مخلوقات گرد آمدند . و بعضى گفته‌اند : براى اينست كه در آن جماعت جمع مىشود و ابى سلمه گفته است اوّل كسى كه آن را جمعه ناميد كعب بن لؤى بود ، و او اوّل كسى است گفت ، امّا بعد و بجمعه عروبه ميگفتند . و بعضى گفته‌اند : اوّل كسى كه آن روز را جمعه ناميد انصار بودند ابن سيرين گويد : انصار جمع شدند پيش از آنكه پيامبر ( ص ) بمدينه آيد . و بعضى گفته‌اند : پيش از آنكه سوره جمعه نازل شود ، انصار گفتند براى يهوديها در روزهاى هفته يك روزيست ( شنبه ) كه در آن جمع ميشوند براى نصارى نيز روزيست كه ( يكشنبه ) مجتمع ميگردند ، پس ما هم روزى را قرار بدهيم كه در آن گرد آمده و ذكر خداى عزّ و جل نموده و او را سپاس گوئيم ، يا گفتند چنان كه روز شنبه براى يهود و روز يكشنبه براى نصارى است پس قرار دهيد آن را روز عروبه ، پس نزد اسعد بن زراره جمع شدند و او برايشان در آن روز نماز خواند و خاطر نشانشان كرد كه اين روز را جمعه بناميد هنگامى كه نزد او جمع شدند ، پس اسعد بن زراره گوسفندى براى آنها كشت ، پس نهار و شام از يك گوسفند خوردند ، براى اينكه آن روز جمعيتشان كم بود ، پس خداوند تعالى نازل فرمود إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ . . . پس اين اوّل جمعه‌اى بود در اسلام جمع شدند . و امّا اوّل جمعه‌اى كه پيامبر خدا ( ص ) با اصحابش اجتماع نمود : گفته شده كه رسول خدا ( ص ) از مكّه مهاجرت بسوى مدينه نمود تا در دهكده قبا وارد بر بنى عمرو بن عوف شد و اين در روز دوشنبه دوازدهم ربيع الاوّل